गहुँ छिटो र राम्रोसँग उमार्नका लागि बीउको छनोट, माटोको चिस्यान र छर्ने तरिकामा विशेष ध्यान दिनुपर्छ।
गहुँ छिटो उमार्न र राम्रो उत्पादन लिन अपनाउनुपर्ने मुख्य उपायहरू यस प्रकार छन्:
- गुणस्तरीय बीउको छनोट: उमारशक्ति ८५% भन्दा बढी भएको प्रमाणित र उन्नत जातको बीउ मात्र प्रयोग गर्नुपर्छ। बीउ निरोगी र सफा हुनुपर्छ। [1]
- बीउ भिजाउने (प्राइमिंग): बीउ छर्नुअघि केही घण्टा (लगभग ८-१० घण्टा) सफा पानीमा भिजाएर, हल्का सुकाएर छर्दा अंकुरण प्रक्रिया छिटो हुन्छ।
- माटोमा उपयुक्त चिस्यान: गहुँ उम्रिनका लागि माटोमा पर्याप्त चिस्यान (ओस) हुन आवश्यक छ। खेत धेरै सुख्खा छ भने हल्का सिँचाइ (पलवा) गरेर मात्र जोतखन गरी गहुँ छर्नुपर्छ। [1]
- सहि गहिराइमा छर्ने: बीउलाई माटोको ४ देखि ५ सेन्टिमिटर भन्दा बढी गहिराइमा गाड्नु हुँदैन। धेरै गहिरो भएमा बीउ उम्रिन ढिलो हुन्छ वा कुहिन सक्छ।
- उपयुक्त तापक्रम र समय: तराई तथा पहाडको मौसम अनुसार उपयुक्त समयमा (सामान्यतया कात्तिक १५ देखि मंसिर १५ सम्म) छर्दा माटोको तापक्रम अनुकूल हुने भएकाले बीउ छिटो उम्रिन्छ।
- मलखादको सन्तुलन: खेत जोत्ने बेला नै पर्याप्त मात्रामा गोबरमल वा कम्पोष्ट मलका साथै सिफारिस अनुसारको रासायनिक मल प्रयोग गर्दा बिरुवाले सुरुवाती अवस्थादेखि नै पोषक तत्व पाउँछ र चाँडो बढ्छ।
